Szkodniki w tunelu i szklarni: Jak sobie z nimi radzić za pomocą tablic lepowych i pułapek feromonowych?

 

Uprawa warzyw w tunelach foliowych i szklarniach to niezastąpiony sposób na przyspieszenie oraz wydłużenie zbiorów, a także na skuteczną ochronę roślin przed kaprysami pogody. Choć pod osłonami rośliny są znacznie mniej narażone na porażenie chorobami grzybowymi, to ze względu na specyficzny mikroklimat często stają się celem ataków groźnych szkodników – w tym gatunków, które w gruncie występują rzadko lub nie pojawiają się wcale.

Szklarnie i tunele tworzą dla wielu owadów wręcz idealne środowisko do życia i szybkiego namnażania. Wysoka temperatura i wilgotność powietrza stymulują szybki rozwój kolejnych pokoleń owadów. Brak silnych opadów deszczu, które mogłyby spłukiwać szkodniki z powierzchni liści. Wreszcie ograniczona liczba naturalnych wrogów, bo do zamkniętych pomieszczeń rzadziej trafiają np. biedronki a ptaki to już w ogóle. W efekcie nawet zaledwie kilka osobników w krótkim czasie potrafi przekształcić się w masową inwazję zagrażającą uprawom pomidorów, ogórków czy papryki.

Jakie szkodniki można najczęściej spotkać pod osłonami?

mączlik szklarniowy

1. Mączlik szklarniowy. Nie należy go mylić z mączlikiem warzywnym żerującym w gruncie na roślinach kapustnych. Dorosły owad osiąga 1–1,5 mm długości. Mimo że jego ciało jest żółtawe lub zielonkawe, to przez pokrycie białym, mączystym nalotem (zarówno ciała, jak i skrzydeł) obserwujemy go jako śnieżnobiałą muszkę. Dorosłe osobniki i larwy wysysają soki z liści, wydzielając lepką spadź. Na tej wydzielinie rozwijają się grzyby sadzakowe, tworzące czarną grzybnię na liściach i owocach. Znacznie ogranicza to proces fotosyntezy oraz drastycznie obniża jakość i ilość plonu.

mszyce

2. Mszyce. Dorosłe mszyce oraz ich larwy wysysają soki z liści, kwiatów, zawiązków oraz samych owoców. Powodują deformację i zasychanie liści oraz opadanie kwiatów i zawiązków. Podobnie jak mączliki wydzielają spadź sprzyjającą czarnemu nalotowi grzybów sadzakowych. Ponadto mszyce są wektorami groźnych chorób wirusowych.

przędziorki

3. Przędziorki. Pajęczaki te atakują całe rośliny (np. ogórki), ze szczególnym uwzględnieniem najmłodszych pędów. Nakłuwają tkanki i wysysają soki, tworząc na liściach drobne, jasne punkty. Silnie porażone liście bieleją i zasychają, a nakłute zawiązki i owoce opadają. Cechą charakterystyczną ich obecności jest delikatna pajęczynka osłaniająca liście. Ich namnażaniu sprzyja wysoka temperatura.

wciornastek

4. Wciornastki. Niewielkie, ruchliwe owady o długości ciała ok. 1 mm, kształtem przypominające drobne przecinki. Odżywiają się sokiem komórkowym. W miejscach żerowania powstają srebrzysto-białe plamki, które z czasem pokrywają cały liść, powodując jego żółknięcie i zasychanie. Obok plam widoczne są czarne grudki odchodów. Wciornastki przenoszą niebezpieczne wirusy, szczególnie groźne dla pomidorów. 

skośnik pomidorowy

5. Skośnik pomidorowy. Coraz większy problem w uprawie pomidorów pod osłonami. Owad dorosły to szarobrązowy motyl nocny, natomiast szkody wyrządzają jego żółtawo-zielone gąsienice (dorastające do 8 mm). Gąsienica wygryza korytarze (tzw. miny) w blaszkach liściowych, zmniejszająć procesy asymilacyjne. Wgryza się także w łodygi i same owoce pomidorów, zanieczyszczając je odchodami i powodując ich szybkie gnicie. W ciągu jednego sezonu szkodnik ten może wydać od kilku do kilkunastu pokoleń.

Najważniejszą zasadą w ochronie roślin pod osłonami jest jak najwcześniejsze wykrycie zagrożenia, a nie tylko późniejsze zwalczanie skutków. Pomocne są tutaj kolorowe tablice lepowe i pułapki feromonowe. Kolorowe tablice lepowe działają na prostej zasadzie: wabią owady określonym kolorem, a silna warstwa kleju uniemożliwia im ucieczkę. Pełnią dwie kluczowe funkcje. Sygnalizacyjną, pozwalają dostrzec pierwsze sztuki szkodników (często ukrywających się pod spodem liści) zanim dojdzie do masowej inwazji. Wyłapującą, przy mniejszym nasileniu skutecznie ograniczają populację owadów. Znaczenie kolorów:

• Żółte tablice lepowe: Wywołują u owadów naturalny odruch lądowania. Skutecznie przyciągają mączliki, mszyce, miniarki oraz ziemiórki. (Warto pamiętać, że żółć może sporadycznie wabić pszczoły, choć rzadko wlatują one do zamkniętych tuneli).  
• Niebieskie tablice lepowe: Kolor niebieski jest wyjątkowo atrakcyjny dla wciornastków. (Niebieski kolor może sporadycznie przyciągać trzmiele).

Tablice lepowe powinno się zawieszać w tunelu już na początku uprawy, do posadzenia rozsady. Umieszczamy je tuż nad wierzchołkami roślin i sukcesywnie podnosząc wyżej wraz z ich wzrostem.  Należy kontrolować tablice minimum raz w tygodniu. Gdy się zapełnią lub zabrudzą, wymienić na nowe.

pułapka feromonowa na skośnika

Natomiast do zwalczania skośnika pomidorowego skuteczne będą pułapki feromonowe. Celują w zmysł węchu szkodnika, zawierają feromon wabiący samce skośnika. Są bezpieczne dla owadów pożytecznych (np. zapylaczy), ponieważ ich specyficzna budowa uniemożliwia przypadkowym owadom siadanie na nich. Doskonale wspomagają monitoring, pomagając wykryć tego motyla nocnego za dnia. 

Po zauważeniu szkodników w celu ich zwalczania warto sięgnąć po preparaty na bazie olejów naturalnych. Chemiczne opryski (np. Mospilan) stanowią ostateczność. W uprawach pod osłonami polecana jest ochrona biologiczna, tzn. wprowadzanie pod osłony naturalnych wrogów szkodników:

• Dobroczynek szklarniowy, drapieżny roztocz, który zjada przędziorki
• Dobrotnica szklarniowa, która składa jaja w larwach mączlika
• Mszycarz szklarniowy, pasożytnicza błonkówka, która odżywia się mszycami
• Dobroczynek wielożerny, drapieżny roztocz, który zjada larwy wciornastków
• Drapieżne pluskwiaki (Nesidiocoris tenuis) oraz błonkówki z rodzaju Trichogramma, które ograniczają liczebność skośnika

Szkodniki pod osłonami potrafią wyrządzić ogromne straty w krótkim czasie. Kluczem do sukcesu jest profilaktyka i monitoring. Stosowanie żółtych i niebieskich tablic lepowych oraz pułapek feromonowych od początku sezonu pozwala trzymać rękę na pulsie i cieszyć się zdrowymi, obfitymi plonami.